[KURS C#] Nie wszystko publiczne

System bankowy posiada już możliwość zakładania kont. Wiemy jak wykonywać pierwsze operacje za pomocą funkcji i potrafimy przechowywać konta w przeznaczonych na nie pudełkach.Ale bank jest też instytucją, która nie wszystko chce pokazywać publicznie. Są rzeczy, które skrywa tylko dla siebie. Podobnie mają klasy. Też nie chcą się dzielić wszystkim co mają, czasami mają coś do ukrycia. I dzisiaj o tym porozmawiamy – jak dać klasom odrobinę prywatności.

Kurs w formie tekstowej nie jest tym czego szukasz? Świetnie! Bo z kodem CHCE_WIECEJ można uzyskać dostęp do kursu video uczącego podstaw języka C# 15% taniej! Kurs zawiera wiedzę z poniższego kursu i jeszcze więcej! Sprawdź na kurs-szarpania.pl!

Pokażesz? Nie!

Każdy z nas posiada jakieś rzeczy prywatne, którymi nie dzielimy się ze wszystkimi. Jest też część rzeczy, którymi podzielimy się z rodziną czy przyjaciółmi, ale nie z kimś obcym. Posiadamy różne mechanizmy dające nam możliwość zachowania tej częściowej prywatności. Czy są to hasła do komputera czy skrzynki mailowej, czy zamki w drzwiach, albo inne tego typu elementy.

Ale przedmioty codziennego użytku też posiadają swoje tajemnice. Ukrywają pewne szczegóły, które są nieistotne dla użytkownika ale niezbędne do działania tego przedmiotu. Ot chociażby zegar. Mechanizm, który porusza wskazówkami jest przed nami zazwyczaj ukryty. Nie mamy potrzeby go oglądać ani tym bardziej bezpośrednio w nim grzebać. Chcemy tylko żeby zegar działał, wskazywał poprawną godzinę i dawał możliwość jej ustawienia. Podobnie sprawa ma się z klasami. One też mogą posiadać takie ukryte fragmenty.

Takie ukrywanie fragmentów klasy przed dostępem z zewnątrz przydaje się w przypadku kiedy potrzebujemy dodać jakąś metodę albo zmienną, której będziemy używali wewnątrz klasy, ale absolutnie nie chcemy aby dało się jej użyć z zewnątrz. Np. dlatego, że zmienienie czegoś spoza klasy mogłoby spowodować, że jej działanie stałoby się nieprzewidywalne albo po prostu nie robiła by tego co powinna.

Ukrywanie szczegółów

W tym miejscu poznajemy jedynie podstawy modyfikatorów dostępu (bo o nich jest właśnie mowa).

Działamy w obrębie jednego projektu i rozpatrujemy najpowszechniejsze przypadki. Dlatego rodzaje dostępu jakie tutaj omawiamy to:

  • publiczny
  • prywatny
  • chroniony

Dostęp publiczny

To ten, którego używaliśmy do tej pory. Pamiętasz jak mówiłem żeby do wszystkiego w naszych klasach dodawać słowo public? To właśnie było to. Właśnie dodanie słowa public oznacza, że dana zmienna albo metoda będzie dostępna z zewnątrz.

A co oznacza dostęp z zewnątrz? Oznacza, że kiedy utworzymy obiekt takiej klasy to będziemy mogli się dostać spoza tej klasy do wszystkich elementów publicznych. Tak jak to robiliśmy do tej pory. Dlatego właśnie oznaczaliśmy wszystko jako publiczne, żeby móc wykonać np. taką operację na obiekcie klasy Account:

To właśnie dostęp publiczny pozwolił nam „dobrać się” do zmiennych i metod klasy Account poza nią samą. W tym wypadku umożliwiło nam to wyświetlenie danych konta przez naszą drukarkę.

Oprócz tego oczywiście publiczne elementy możemy używać w klasach, które dziedziczą po klasie, w której taki publiczny element się znajduje.

Dostęp prywatny

Elementy oznaczone jako prywatne to są właśnie te najbardziej ukryte. Tworzymy je korzystając ze słowa kluczowego  private. Mamy do nich dostęp tylko wewnątrz klasy w jakiej się znajdują. Są wykorzystywane najczęściej do funkcji, w których chcemy wydzielić jakieś fragmenty kodu, a które mają sens tylko wewnątrz tej jednej klasy.

Przykładowo mamy metodę publiczną, która robi kilka operacji. I teraz uznajemy, że część z tych operacji dobrze by było zamknąć jako jedną osobną funkcję, którą możemy w tym miejscu użyć, albo, którą będziemy mogli wykorzystać też w innej funkcji w tej klasie. Wtedy ten wydzielony fragment kodu zamykamy w funkcji prywatnej, która jest spokojnie używana wewnątrz klasy, np. w publicznych metodach, ale nikt inny, nikt poza tą klasą nie wie o jej istnieniu i nie może jej wykorzystać. Nawet klasy dziedziczące nie mają do tego elementu dostępu i nie wiedzą o jego istnieniu.

Warto zapamiętać, że jeżeli przy jakiejś zmiennej albo metodzie w klasie nie podamy żadnego modyfikatora to domyślnie ustawiany jest właśnie private!

W tym miejscu możemy stworzyć przykład zastosowania funkcji prywatnej i przy okazji usprawnić naszą aplikację ograniczając ilość parametrów konstruktora kont.

Ale numer

Jako, że numer konta ma określoną strukturę, która bazuje na ID konta (numerze identyfikacyjnym, coraz większym dla kolejnych kont) to nic nie stoi na przeszkodzie, a nawet jest wskazane, żeby to konto generowało ten numer dostając jedynie informację o ID.

Taka funkcja, która zwróci numer konta jak najbardziej nadaje się aby być funkcją prywatną. Chcemy wydzielić ją jako jeden osobny blok kodu, a jednocześnie jest to coś co dotyczy tylko tej klasy i nie powinno być dostępne z zewnątrz.

Przypomnijmy sobie jak wygląd numer konta w naszej aplikacji:

  • Jest to 12 znaków, z których pierwsze dwa to liczba 94, a pozostałe 10 to ID konta uzupełnione z przodu cyfrą 0. Przykładowo dla ID równego 5 numer konta ma postać 940000000005.

Funkcja, która takie coś nam zwróci może wyglądać w ten sposób:

Ta dziwna wartość  :D10 w funkcji do formatowania tekstu oznacza „wstaw tutaj liczbę, która jest argumentem, ale całość uzupełnij zerami tak żeby w sumie było 10 znaków”. Czyli dokładnie to czego potrzebujemy.

Nowe pole w klasie

Jednak skoro potrzebujemy ID to skądś je musimy wziąć. Dodajmy więc kolejne pole, tym razem typu  int , do klasy Account. Będzie ono wypełniane przez konstruktor, więc musimy dodać parametr id w konstruktorze klasy bazowej i w klasach dziedziczących.

Generujemy numery

Teraz taką funkcję z powodzeniem można użyć w klasie Account i za jej pomocą generować numer konta w konstruktorze:

Usunęliśmy od razu przekazywanie numeru konta w konstruktorze. Skoro ustawiamy go wewnątrz klasy to nie ma potrzeby przyjmowania go z zewnątrz.

Mam nadzieję, że zauważyłeś dodaną na końcu klasy funkcję, o której rozmawialiśmy. Jak widać ma ona ustawiony modyfikator dostępu private, co oznacza, że np. w próba wykonania czegoś takiego:

Spowoduje wyświetlenie się błędu bo do tej metody nie mamy dostępu poza klasą.

Za to użyta jest ona wewnątrz klasy. Konkretnie w konstruktorze. Zamiast przyjmować numer konta jako parametr po prostu generujemy go z użyciem napisanej przed chwila funkcji i ID, które dostajemy.

Przy okazji usunąłem też z parametrów konstruktora wartość odpowiedzialną za stan konta. W końcu każde konto, które zakładamy jest na początku puste. Dlatego spokojnie możemy tą wartość również ustawiać w konstruktorze. Tym razem po prostu korzystając ze stałej liczby 0.0.

Oczywiście ograniczenie ilości parametrów w klasie Account wiąże się też z modyfikacją klas, które po niej dziedziczą. Jako, że korzystamy tam z konstruktora bazowego. Dlatego w klasie SavingsAccount konstruktor wygląda teraz w ten sposób:

Analogicznie sprawa się ma z konstruktorem klasy BillingAccount.

Dostęp chroniony

Ostatni typ modyfikatora dostępu jaki tutaj omawiamy do dostęp chroniony czyli protected.

Jest on ściśle związany z omawianym poprzednio dziedziczeniem. A to dlatego, że działa on prawie tak samo jak dostęp prywatny z tą różnicą, że uchyla rąbka tajemnicy klasom dziedziczącym. Czyli nadal mamy element, którego nie użyjemy gdzieś na zewnątrz tworząc obiekt klasy. Ale jednocześnie mamy dostęp do tego elementu w klasach dziedziczących, dzięki czemu mogą one w jakiś sposób go wykorzystać.

Przykładowo możemy mieć metodę, która ustawia jakąś wartość i wykorzystujemy ją wewnątrz klasy bazowej chociażby w konstruktorze. Ale oznaczając ją jako protected mamy możliwość użycia jej w klasie dziedziczącej, która przy jakiejś operacji będzie potrzebowała w ten sam sposób ustawić tą samą wartość. Dzięki temu jednocześnie unikamy duplikacji kodu pomiędzy klasą bazową i dziedziczącą oraz zachowujemy prywatność pewnych zmiennych i funkcji.

Nie jest on najczęściej wykorzystywanym modyfikatorem. Ale mimo wszystko warto go znać i wiedzieć kiedy warto zastosować.

Hermetyzacja

Hermetyzacja zwana też enkapsulacją oznacza udostępnianie na zewnątrz klasy tylko niezbędnego minimum informacji. Jest ona możliwa właśnie dzięki poznanym przed chwilą modyfikatorom dostępu.

Zawsze projektując jakąś klasę powinniśmy się zastanowić do czego dostęp jest niezbędny z zewnątrz. I tylko tym elementom ustawić modyfikator public. Wszystkie pozostałe nich zostaną prywatne. Dzięki temu ograniczamy ryzyku zmiany stanu obiektu w sposób jakiego nie przewidzieliśmy.

Przykładowo niech nasz system nadaje kontom z góry narzuconą wartość ID. Jest ona generowana na podstawie już istniejących obiektów. I niech teraz większość metod do szukania, sortowania itd. opiera się o tą wartość. Jeżeli udostępnimy metodę do zmiany wartości ID konta na zewnątrz, a więc oznaczymy jako public to nic nie stoi na przeszkodzie aby ktoś korzystający z naszej części kodu podmienił ją na inną.

Skutki mogą być takie, że nagle ten obiekt zacznie być postrzegany jako zupełnie inny! A co gorsza może się okazać, że w katalogu kont nagle pojawią się dwa konta z takim samym ID, bo jedno z nich będzie miało to ID w niepoprawny sposób zmienione! Jest duża szansa, że spowoduje to poważne problemy, których w dodatku nie zobaczymy od razu.

Dlatego zasada jest prosta – domyślnie wszystko ustawiamy na private. Dopiero kiedy MUSIMY z tego skorzystać gdzieś indziej to zastanawiamy się czy trzeba zmienić modyfikator dostępu na protected lub public.

Zachowajmy to w tajemnicy

Jak już wspomniałem na początku tej części bank wiąże się z pewnym ukrywaniem informacji. Nie chcemy żeby sąsiad wiedział ile mamy na koncie. Dlatego kontrolując jakie dane i metody są dostępne dla innych części systemu zapewniamy sobie większą prywatność i bezpieczeństwo.

Ograniczamy też ryzyko związane z nieprzewidzianymi modyfikacjami informacji. Dlatego nie wszystko w naszych klasach powinno być otwarte dla każdego. Tak samo jak nasze mieszkanie posiada drzwi, które posiadają zamek, który kontrolujemy wybierając kogo chcemy wpuścić.

 

Poprzednia lekcja – genetyka klas

Następna lekcja – właściwe właściwości

Spis treści

Wiesz, że możesz mnie znaleźć nie tylko na tym blogu?

Wszystkie miejsca, w których udzielam się w internecie poznacz na stronie codewin.pl.

Szukasz książek dla programistów i jednocześnie chcesz wesprzeć tego bloga? Sprawdź ofertę wydawnictwa Helion klikając w TEN LINK.

1 thought on “[KURS C#] Nie wszystko publiczne”

  1. Dlaczego dla ID wykorzystano typ int, w którego zakres wchodzą zarówno liczby ujemne jak i dodatnie? Czy lepszym wyborem nie byłoby użycie typu unsigned int, dzięki któremu zaczynamy od wartości 0 i mamy większy zakres (brak części ujemnej)?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *